ΔΕΠΥ και Αυτισμός στους Ενήλικες (AuDHD): Πότε Συνυπάρχουν και πώς Αναγνωρίζονται
Επιστημονική επιμέλεια: Δρ. Γεώργιος Μυλωνάς, Ψυχίατρος – ΨυχοθεραπευτήςΕνημέρωση: 1 Οκτωβρίου 2026
Μέρος του οδηγού: ΔΕΠΥ ενηλίκων — τι είναι, συμπτώματα, διάγνωση, θεραπεία
Το AuDHD δεν είναι επίσημη διάγνωση. Είναι ο όρος που χρησιμοποιείται όταν συνυπάρχουν ΔΕΠΥ (ADHD) και αυτισμός στο ίδιο άτομο. Συμβαίνει συχνά: σε μεγάλη μετα-ανάλυση, περίπου 28% των ανθρώπων με αυτισμό είχαν και διάγνωση ΔΕΠΥ [1]. Το DSM-5 (2013) επιτρέπει να τεθούν και οι δύο διαγνώσεις στον ίδιο άνθρωπο. Στους ενήλικες συχνά αναγνωρίζεται το ένα και χάνεται το άλλο, γιατί τα χαρακτηριστικά τους αλληλοκαλύπτονται.
Τι σημαίνει AuDHD — και τι όχι
Το «AuDHD» είναι ένας συνδυασμός των λέξεων autism και ADHD. Δεν υπάρχει στο DSM-5 ούτε στο ICD-11 ως ξεχωριστή διαταραχή. Στην πράξη περιγράφει δύο διαγνώσεις που τίθενται στον ίδιο άνθρωπο: τη ΔΕΠΥ και τη διαταραχή αυτιστικού φάσματος. Και οι δύο είναι νευροαναπτυξιακές, δηλαδή ξεκινούν στην παιδική ηλικία, ακόμη κι αν αναγνωρίζονται πολύ αργότερα.
Ο όρος βοηθά πολλούς ανθρώπους να περιγράψουν μια εμπειρία που δεν χωρά καθαρά σε καμία από τις δύο διαγνώσεις μόνη της. Δεν αντικαθιστά όμως την αξιολόγηση: για να μιλήσει κανείς για συνύπαρξη, πρέπει να τεκμηριώνονται και οι δύο διαγνώσεις.
Πόσο συχνά συνυπάρχουν
Σε μετα-ανάλυση της Lancet Psychiatry για τις συννοσηρότητες στον αυτισμό, το συνολικό ποσοστό ΔΕΠΥ ήταν 28% (95% διάστημα εμπιστοσύνης 25–32%), το υψηλότερο ανάμεσα σε όλες τις ψυχιατρικές διαγνώσεις που εξετάστηκαν [1]. Σε μετα-ανάλυση μελετών πληθυσμού σε παιδιά και εφήβους με αυτισμό, το ποσοστό ήταν 26,2% (22–31%) [2].
Οι αριθμοί αυτοί προέρχονται από μελέτες με διαφορετικές μεθόδους και δείγματα, και η ετερογένεια ήταν μεγάλη. Δείχνουν τάξη μεγέθους: η συνύπαρξη είναι συχνή, όχι σπάνια εξαίρεση.
Τι έχουν κοινό και τι διαφορετικό
Υπάρχουν κοινά σημεία, γι’ αυτό και είναι εύκολο να μπερδευτούν. Ο παρακάτω πίνακας περιγράφει γενικά χαρακτηριστικά, όχι διαγνωστικά κριτήρια. Κάθε άνθρωπος διαφέρει, και στο AuDHD τα δύο μοτίβα αναμειγνύονται.
| ΔΕΠΥ (ADHD) | Αυτισμός | |
|---|---|---|
| Προσοχή | Η προσοχή μετακινείται εύκολα. Δυσκολία να μείνει κανείς σε βαρετά ή μακροχρόνια καθήκοντα, με τάση για «υπερεστίαση» μόνο σε ό,τι ενδιαφέρει. | Έντονη, βαθιά εστίαση σε ειδικά ενδιαφέροντα. Δυσκολία να αλλάξει η προσοχή από μια δραστηριότητα σε άλλη. |
| Ρουτίνες και αλλαγές | Δυσκολία να κρατηθεί μια ρουτίνα ή να οργανωθεί η ημέρα. Η αλλαγή δεν είναι συνήθως το πρόβλημα. | Ανάγκη για προβλεψιμότητα. Αναστάτωση όταν αλλάζει το πρόγραμμα ή οι συνθήκες. |
| Κοινωνικές σχέσεις | Διακοπές στη συζήτηση, παρορμητικά σχόλια, ξεχασμένα ραντεβού. Συνήθως η ανάγνωση των κοινωνικών σημάτων είναι διατηρημένη. | Δυσκολία με τους άρρητους κοινωνικούς κανόνες, τον τόνο, την ειρωνεία. Κόπωση μετά από κοινωνική επαφή. |
| Αισθητηριακά ερεθίσματα | Αποσπάται εύκολα από θορύβους και κινήσεις γύρω. | Έντονη υπερευαισθησία (ή υποευαισθησία) σε ήχους, φώτα, υφές, μυρωδιές, που μπορεί να προκαλεί ενόχληση ή υπερφόρτωση. |
| Συναισθήματα | Γρήγορες συναισθηματικές αντιδράσεις, εκνευρισμός, απογοήτευση που περνά σχετικά γρήγορα. | Υπερφόρτωση που οδηγεί σε «κλείσιμο» ή έντονη κρίση (shutdown, meltdown), με πιο αργή ανάρρωση. |
| Κίνηση | Ανησυχία, ανάγκη για κίνηση, παιχνίδι με αντικείμενα. | Επαναλαμβανόμενες κινήσεις που ηρεμούν ή ρυθμίζουν (stimming). |
Χαρακτηριστικά που περιγράφονται συχνά στην κλινική πράξη. Δεν υποκαθιστούν τη διαγνωστική αξιολόγηση.
Στο AuDHD οι ανάγκες μπορεί να συγκρούονται. Για παράδειγμα, κάποιος να χρειάζεται ρουτίνα για να λειτουργήσει και ταυτόχρονα να μην μπορεί να την κρατήσει, ή να αναζητά ερεθίσματα και να εξαντλείται από αυτά.
Γιατί χάνεται στους ενήλικες
Τα χαρακτηριστικά του ενός μπορούν να κρύψουν το άλλο. Μια έντονη ΔΕΠΥ μπορεί να εξηγεί την ακαταστασία και τη δυσκολία στις σχέσεις, χωρίς να ανοίξει ποτέ το ερώτημα για αυτισμό. Αντίστροφα, ο αυτισμός μπορεί να «εξηγεί» την απροσεξία και να αφήσει τη ΔΕΠΥ αδιάγνωστη.
Συμβάλλουν και οι στρατηγικές κάλυψης (masking): πολλοί ενήλικες, ιδιαίτερα γυναίκες, μαθαίνουν να μιμούνται κοινωνικές συμπεριφορές και να καλύπτουν τις δυσκολίες τους. Αυτό έχει κόστος σε κόπωση και συχνά οδηγεί σε άγχος ή κατάθλιψη πριν φτάσει κανείς στη σωστή διάγνωση.
Σε δείγμα 1.211 Ολλανδών ενηλίκων με αυτισμό, το 24,6% ανέφερε ότι είχε λάβει στο παρελθόν τουλάχιστον μία ψυχιατρική διάγνωση που εκ των υστέρων θεώρησε λανθασμένη: 31,7% των γυναικών και 16,7% των ανδρών. Συχνότερες ήταν οι διαγνώσεις διαταραχής προσωπικότητας, άγχους και διάθεσης [3]. Είναι αυτοαναφερόμενα δεδομένα, αλλά δείχνουν πόσο συχνά οι ενήλικες περνούν χρόνια με διαγνώσεις που δεν εξηγούν πλήρως την εικόνα.
Πώς γίνεται η αξιολόγηση
- Αναπτυξιακό ιστορικό. Και οι δύο διαγνώσεις προϋποθέτουν χαρακτηριστικά από την παιδική ηλικία. Βοηθούν σχολικοί έλεγχοι, σημειώσεις δασκάλων και, αν γίνεται, ένας γονιός ή κάποιος που σας γνώριζε ως παιδί.
- Δομημένη συνέντευξη για ΔΕΠΥ (DIVA-5) και σταθμισμένες κλίμακες κατά περίπτωση. Το ASRS είναι εργαλείο ελέγχου για ΔΕΠΥ και δεν ανιχνεύει αυτισμό.
- Έλεγχος συννοσηρότητας: άγχος, κατάθλιψη, ύπνος, χρήση ουσιών, γιατί συχνά συνυπάρχουν και αλλάζουν την εικόνα.
- Ειδική εκτίμηση για αυτισμό όταν υπάρχουν ενδείξεις. Η διάγνωση αυτισμού στους ενήλικες απαιτεί εξειδικευμένη διαδικασία, και η εικόνα στους ενήλικες διαφέρει από αυτή των παιδιών.
Στο ιατρείο η εστίαση είναι η ΔΕΠΥ ενηλίκων. Αν στην αξιολόγηση προκύψουν ενδείξεις αυτισμού, αναγνωρίζονται και συζητώνται ανοιχτά, μαζί με τα επόμενα βήματα, που μπορεί να περιλαμβάνουν παραπομπή για ειδική εκτίμηση. Περισσότερα για τη διαδικασία: διάγνωση ΔΕΠΥ online.
Θεραπεία και υποστήριξη
Ο αυτισμός δεν «θεραπεύεται». Η προσέγγιση αφορά προσαρμογές, υποστήριξη και εργαλεία που μειώνουν την υπερφόρτωση. Η ΔΕΠΥ, αντίθετα, έχει καλά τεκμηριωμένες θεραπείες, φαρμακευτικές και ψυχοθεραπευτικές.
Όταν συνυπάρχουν, η αγωγή για τη ΔΕΠΥ μπορεί να βοηθήσει στα συμπτώματα της ΔΕΠΥ. Σε μετα-ανάλυση τυχαιοποιημένων μελετών σε παιδιά και νέους με αυτισμό, η μεθυλφαινιδάτη μείωσε την υπερκινητικότητα και, σε μικρότερο βαθμό, την απροσεξία, ενώ και η ατομοξετίνη μείωσε την απροσεξία [4]. Τα δεδομένα αυτά αφορούν παιδιά και νέους. Για τους ενήλικες με AuDHD τα στοιχεία είναι πιο περιορισμένα, γι’ αυτό η αγωγή ξεκινά με προσοχή, συνήθως σε χαμηλή δόση, με στενή παρακολούθηση της ανταπόκρισης και των παρενεργειών. Οι αισθητηριακές και κοινωνικές δυσκολίες του αυτισμού δεν αναμένεται να αντιμετωπιστούν από τα φάρμακα της ΔΕΠΥ.
Βοηθούν επίσης: σταθερές αλλά ευέλικτες ρουτίνες, προσαρμογές στον χώρο εργασίας (ήσυχος χώρος, γραπτές οδηγίες), και ψυχοθεραπεία προσαρμοσμένη στον τρόπο που σκέφτεται ο καθένας. Δείτε και την θεραπεία ΔΕΠΥ ενηλίκων και τα φάρμακα για τη ΔΕΠΥ.
Αν αναγνωρίζετε τον εαυτό σας
Ένα ερωτηματολόγιο δεν αρκεί για διάγνωση. Μπορείτε να ξεκινήσετε με το τεστ ADHD (ASRS) ως πρώτη ένδειξη για τη ΔΕΠΥ, να σημειώσετε τι σας δυσκολεύει στην καθημερινότητα (θόρυβος, αλλαγές, κοινωνικές επαφές, οργάνωση) και να ζητήσετε αξιολόγηση. Η σωστή διάγνωση δεν είναι ετικέτα. Αλλάζει τι μπορεί να σας βοηθήσει.
Πηγές
- Lai MC et al. Prevalence of co-occurring mental health diagnoses in the autism population: a systematic review and meta-analysis. Lancet Psychiatry 2019;6(10):819-829. doi:10.1016/S2215-0366(19)30289-5
- Population-based psychiatric comorbidity in children and adolescents with autism spectrum disorder: a meta-analysis. Front Psychiatry 2022. doi:10.3389/fpsyt.2022.856208
- Kentrou V et al. Perceived misdiagnosis of psychiatric conditions in autistic adults. eClinicalMedicine 2024;71:102586. doi:10.1016/j.eclinm.2024.102586
- Practitioner review: pharmacological treatment of ADHD symptoms in children and youth with autism spectrum disorder: a systematic review and meta-analysis. J Child Psychol Psychiatry 2020. doi:10.1111/jcpp.13305
Τελευταία ενημέρωση: 1 Οκτωβρίου 2026